Toelichting op Iknetwerk
Het idee van een regionaal innovatie- en kennisnetwerk ontstond in regio Rivierenland tijdens het houden van thema-avonden over belangrijke ontwikkelingen van dit gebied. De vraag daarbij was en is: wat te doen met de kennis en ervaringen uit dergelijke kennisontmoetingen? Zijn de verworven inzichten alleen voorbehouden aan de deelnemers van deze bijeenkomsten, of is het wenselijk deze kennis verder in de regio te verspreiden?
Deze laatste vraag is de uitdaging geworden voor het initiatief Iknetwerk. Het past in de gedachtelijn van Nederland is Kennisland, maar dan toegesneden op het mkb en maatschappelijk middenveld. Het gaat om een volstrekt unieke conceptuele benadering: een regionale trefpunt van nieuwe kennisontwikkelingen, systematisch bij elkaar gebracht voor commerciële marktpartijen, maar ook voor de non-profit sectoren in een regio. Gezamenlijk vormen zij het krachtenveld van een regio; hoe innovatiever de verschillende sectoren functioneren, hoe sterker de regio wordt.
Vanuit deze optiek is Iknetwerk ontwikkeld, met als hoofdkenmerken:
- een regionale digitale toegang tot sectorale kennispleinen
- een combinatie van digitale en persoonlijke kenniscontacten
- een sterke betrokkenheid van onderwijs bij de uitvoering van het concept
- een gedeeld eigenaarschap van Iknetwerk.
(1) Kenniseconomie is de uitdaging, ook voor mkb en maatschappelijk middenveld
Het concept Iknetwerk, dat hier voorligt, houdt rechtstreeks verband met het actuele thema kenniseconomie - een begrip dat bij velen in de mond ligt, maar dat heel wat vragen oproept. Daarom een paar korte opmerkingen daarover.
Niet alleen in Nederland, maar in de hele Westerse wereld is de economische structuur sterk aan het veranderen. Dat heeft alles te maken met een continu proces van steeds hoger opgeleiden, van steeds slimmere manier van organiseren van producten en diensten en van steeds meer vraag en aanbod van nieuwe producten. Daarmee samenhangend neemt het gemiddelde loonniveau toe en daarmee ook onze Westerse welvaart. Voor de bovenkant van de arbeidsmarkt is behoud van hoogwaardige kenniswerkers zeer wenselijk. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt zien we laaggeschoold werk voor een deel naar lagelonenlanden verhuizen en laaggeschoolde werknemers van elders naar hier trekken.
Het begrip kenniseconomie is sterk gekoppeld aan de enorme ict-ontwikkelingen die gaande zijn en die het continue proces van nieuwe ideeën en innovatieve initiatieven sterk ondersteunen. Dit is voor de Rijksoverheid in 2003 aanleiding het Nationaal Innovatieplatform te starten om een 85-tal grootschalige ict-projecten tot uitvoering te brengen. Centraal bij dit initiatief staat de gedachte, dat grote, toonaangevende bedrijven en organisaties met gebruikmaking van nieuwste kennisontwikkelingen op universiteiten de trend van een steeds hoger kennisniveau en steeds hoogwaardiger producten en diensten in ons land zullen doortrekken. Dat is de uitdaging!
Het concept 'Iknetwerk' sluit aan op die uitdaging, maar is vooral toegesneden op mkb-bedrijven en op organisaties in het maatschappelijke middenveld, samen goed voor meer dan 90% van de sociaal-economische activiteiten in ons land. Ruimte voor excellentie, ambitie en ondernemerschap past niet alleen bij de toporganisaties van onze economie. De extra impulsen uit nieuwe kennis werken net zo goed bij bedrijven en organisaties op elk ander niveau en op elke andere schaalgrootte.
(2) Gebiedsprofilering en regiostimulering
Daarom is dit projectvoorstel pleitbezorger voor een laagdrempelige, regionale aanvulling op het Nationale Innovatieplatform, zodat het idee van onze kenniseconomie breed in onze samenleving kan doordringen. Het begrip regio is een kernbegrip in dit voorstel. De schaalgrootte van een regio is een belangrijke voorwaarde voor sociale cohesie in een gebied. Bovendien hebben regio's, formeel of infomeel, steeds meer de neiging zich te profileren om zich te kunnen versterken: de intenties daarbij zijn gebiedsprofilering en regiostimulering.
De discipline Kennismanagement leert, dat innovatieve oplossingen voor een deel uit eigen research tot stand komen en als patenten en octrooien belangrijke economische waarden vertegenwoordigen. Maar innovaties ontstaan vaak ook uit het combineren van extern aanwezige kennis.
Vanuit die gedachte is het concept Iknetwerk ontstaan: een systematiek die nieuwe kennisontwikkelingen in regio's traceert en in beeld brengt, zodat bedrijven en organisaties daar gemakkelijker op in kunnen haken. Die kenniskoppeling kan in elke sociaal-economische sector van een regio plaats vinden.
(2a) Iknetwerk als hulpmiddel bij regionale netwerkeconomie
Het concept Iknetwerk biedt onbegrensde mogelijkheden voor kenniscontacten in een regio. Dat zijn de schakels van een regionale netwerkeconomie, als kenmerkend aspect van onze kenniseconomie. Met een drietal kennisfuncties geeft Iknetwerk vorm aan die regionale netwerkeconomie.
De eerste functie is die van digitale regiogids: 'Wie, Wat, Waar' in de regio. Op gemeentelijk niveau bestaan dergelijke gidsen, op regionaal niveau niet. En daar is bepaald behoefte aan. In deze hoedanigheid bevordert Iknetwerk het digitale nabuurschap, bijvoorbeeld als moderne aanvulling op het idee van de telefoonlijn 113 van minister Brinkhorst, die daarmee de informatie over wonen, welzijn en zorg in regio's wil vergemakkelijken. Deze functie van Iknetwerk sluit aan op de beginnende trend bij regio's en provincies om te investeren in hun gebiedsprofilering.
De tweede functie van Iknetwerk is die van regiostimulering door het in stand houden van een digitaal kennistrefpunt. Dit kennistrefpunt richt zich niet alleen op product- of diensteninnovaties, maar ook op slimme en efficiënte manieren van organiseren. Zowel de profit-, als non-profit-organisaties kunnen daar hun voordeel mee doen: gemeentelijke instellingen, politieke partijen, zorg- en welzijnsinstellingen, woningcorporaties, diverse dienstverleners, ondernemersverenigingen en onderwijsinstellingen. Samen zorgen deze partijen voor traceerbare kennisontwikkelingen, waarmee zij de innovatieve kracht van hun regio versterken.
De derde functie van Iknetwerk betreft het initiëren van themabijeenkomsten en kennistafels, waarbij persoonlijke ontmoetingen zorgen voor kennisuitwisseling en kennisverdieping, ook weer om het regionale kennisniveau te versterken. Zeer wel denkbaar zijn rechtstreeks koppelingen tussen deze kennisbijeenkomsten en deskundigen uit projecten van het Nationale Innovatieplatform, zodat er directe relaties tussen Iknetwerk en dat nationale innovatieplatform ontstaan.
(2b) Systematiek Iknetwerk
Kenniscontacten is het sleutelwoord bij Iknetwerk. Kenniscontacten die zowel in digitale vorm, als in persoonlijke ontmoetingen voorkomen.
A Digitale kenniscontacten
De digitale kant van Iknetwerk bestaat uit een regio-website met systematische verwijzingen naar nieuwe ontwikkelingen bij de voornaamste sociaal-economische sectoren van die regio. De website is te beschouwen als een digitaal distributiecentrum van nieuwste kennis en ervaringen binnen de desbetreffende regio. Anders dan bij de gebruikelijke websites die als informatieverschaffers 'van binnen naar buiten' opereren, is het proces bij Iknetwerk die 'van buiten naar binnen'. Het concept speelt in op de externe zoekvraag naar beschikbare kennis en kenniscontacten binnen de regio. Dat is bijzonder, omdat Iknetwerk op deze manier een soort 'groupage'-rol voor regionale kennis vervult en zo een samenhangend kennisbeeld verschaft. Andere zoeksystemen, zoals Google, komen daar niet aan toe.
De homepage van 'Ik.netwerk in regio Rivierenland geeft een beknopte sociaal-economische verkenning van het gebied en verwijst door naar twee soorten kennispleinen: (1) op sectorniveau en (2) op thematisch niveau:
- iedere belangrijke sociaal-economische sector heeft een kennisplein met standaard vier kennisfuncties:
- info over relevante partijen binnen de sector
- overzicht van innovaties binnen de sector
- overzicht van kennisketens binnen de sector
- een ontmoetingsplaats voor verdere kenniscontacten
(2) iedere belangrijk sociaal-economisch thema heeft een kennisplein met standaard vier kennisfuncties:
- info over relevante partijen bij die thema's
- overzicht van innovaties bij die thema's
- overzicht van samenwerkingstrajecten
- een ontmoetingsplaats voor verdere kenniscontacten
E-nieuwsbrieven ondersteunen het concept IKnetwerk en attenderen abonnees op nieuwste ontwikkelingen.
Het beeld van Ik.netwerk als digitale kennisbron is dus dat van een centrale regionale kennisingang met diverse openingen naar belangrijke sectoren in de regio, die ieder over hun eigen kennisplein met hun eigen kennisontwikkelingen beschikken. De systematiek en daardoor de toegankelijkheid van Iknetwerk biedt ongekende mogelijkheden voor het leggen van persoonlijke kenniscontacten als belangrijke inbreng in een regionale netwerkeconomie.
B Persoonlijke kenniscontacten
Innovaties ontstaan voor een belangrijk deel uit verknoping van kennis en ideeën tussen verschillende partijen. Dat kan pas zover komen, als die partijen via persoonlijke ontmoetingen elkaar hebben weten te inspireren en elkaar weten te vertrouwen. Als dat zo is, maken die persoonlijke kennisontmoetingen wezenlijk deel uit van het zelforganiserend kennisvermogen van de regio en zijn een stimulans voor de ontwikkeling van die regio.
De volgende regio-activiteiten zijn aanknopingspunten voor persoonlijke kennisontmoetingen:
- themabijeenkomsten, als oriëntatie voor een breed publiek
- specifieke kennistafels als verdieping voor mogelijke kennissamenwerking
- specifieke gezamenlijke kennistrajecten
- samenwerking onderwijsinstellingen en arbeidsveld
De combinatie van digitale en persoonlijke kenniscontacten maakt dat Iknetwerk als systematiek de coherentie in een regio grote kansen biedt.
(3) Slim organiseren tegen geringe kosten
De werkelijkheid van nu is, dat provincies en regio's hun eigen aanbodgerichte websites ontwikkelen louter om hun producten of diensten digitaal aan te bieden. Die initiatieven vertonen weinig onderlinge samenhang en zijn helemaal niet gericht op coherentie in de provincie of in een regio. De wirwar van eigen uitingen beperkt bovendien de effectiviteit van die uitingen. De maatschappelijke kosten van dit afzonderlijk digitale handelen zijn aanzienlijk, omdat iedere overheidsorganisatie het eigen, digitale wiel aan het uitvinden is.
Iknetwerk beoogt die beperkingen weg te nemen. De investeringen zijn relatief beperkt, omdat het om een eenmalig website-ontwerp gaat, dat vervolgens vele malen is te kopiëren, al naar gelang er regionale toepassingen zijn. Maar het gaat wel om een zeer geavanceerde portal met nieuwste toepassingsmogelijkheden, waarbij ook de aanpassingen aan nieuwe ontwikkelingen gedefinieerd moeten worden.
Door de verschillende regionale toepassingen van Iknetwerk ontstaat een landelijke keten van innovatie- en kennisplatforms: een soort Gouden Kennisgids, die een sterke attentiewaarde in het proces van regionale kennisuitwisseling krijgt. Op deze wijze zorgt Iknetwerk tegen geringe kosten voor een aanzienlijke toegevoegde waarde aan de innovatieve kracht in Nederlandse regio's.
Voor een belangrijk deel kan Ik.netwerk als systeem zichzelf organiseren. Dat kan bijvoorbeeld door intensieve samenwerking tussen het regionale onderwijs en andere maatschappelijke organisaties in dat gebied. Voor de verschillende uitvoeringstaken bij IK.netwerk is de inzet van studenten, in apart te definiëren onderwijsvormen, zeer goed denkbaar. Op deze wijze komen ondernemerschap en onderwijs dicht bij elkaar en snijdt het maatschappelijke mes aan twee kanten.
(4) Draagvlak voor Iknetwerk
De hoge ambitie van het concept Iknetwerk vraagt om een aanzienlijk draagvlak en om participatie van bepalende spelers in de Nederlandse samenleving; zie het overzicht 'Contacten Iknetwerk'.
In algemene zin lijkt dit project geschikt om gebruik te maken van een pps-constructie, waarbij participanten vanuit verschillende disciplines hun rol in dit project kunnen bepalen: vanuit onderwijs, overheid en markt. Bijvoorbeeld zoals het Electronic Platform Nederland (EPN) tien jaar gelden is gestart, mede op initiatief van Frits Bolkestein. Toen was de zorg vooral, hoe een geschikte infrastructuur te krijgen om kennis te kunnen transporteren. Die technische uitdaging is inmiddels achter de rug. De zorg van nu is, hoe de kenniseconomie met die techniek versterkt kan worden. Iknetwerk heeft de ambitie daar op regionaal niveau aan bij te dragen.
Voor de talrijke partners bij Iknetwerk hoeft de afweging tussen 'halen' en 'brengen' niet moeilijk te zijn. Belangrijk is dat deelnemende partijen weinig hoeven te investeren en tegen een geringe vergoeding eigenaar worden van de connectie tussen een kennisplein en hun eigen organisatie. Voorbeeld. Op het overheidsplein staan alle overheden vermeld die in de desbetreffende regio een functie vervullen. Iedere overheid krijgt vanuit het overheidsplein een soort voorportaal, een standaardschakel met de website van haar eigen organisatie. Tegen een geringe vergoeding worden partners eigenaar van hun voorportaal.
In dezelfde trant komen de connecties en eigendomsverhoudingen te liggen bij partners in andere kennispleinen van een regio: onderwijsplein, zorgplein, welzijnsplein, ondernemersplein, politiek plein etc.
