"Rivierenland=Toeristenland"

Conclusies en samenvatting van de thema-avond op 11 sept. 2003

In de serie themabijeenkomsten over Ontwikkelingen in Rivierenland stond de bijeenkomst van 11 september 2003 in het teken van Recreatie en Toerisme. Bij deze serie kennisontmoetingen wordt de formule 'Wetenschap, Overheid en Markt'  gehanteerd, om garant te staan voor een veelzijdig en genuanceerd beeld over onderwerpen waar inwoners van Rivierenland groot belang aan hechten. Deze ontmoetingen bieden tegelijkertijd kans op het versterken van het zelforganiserend vermogen van de regio. Initiatiefnemers zijn: Kamer van Koophandel Tiel, VVD West-Betuwe en Bommelerwaard en de provincie Gelderland.

  • Conclusies
    De Toeristische en Recreatieve sector wordt steeds belangrijker als economische drager.
  • Rivierenland kan veel meer van die sector profiteren dan tot nu toe het geval is.
  • Ondernemers in deze sector willen daar van harte hun schouders onder zetten.
  • Maar dan wel met een gezamenlijke visie en eendrachtige samenwerking.
  • Grootschalige evenementen spelen daarin een belangrijke rol.
  • Bijzondere aandacht verdient het historisch erfgoed als trekpleister voor nieuwsgierige toeristen.
  • Innovatieve toepassingen zijn, ook voor de toeristische sector, kritische succesfactoren.
  • Persoonlijke ontmoetingen en kennisuitwisseling zijn daarbij van wezenlijk belang. Zij scheppen tegelijkertijd de voorwaarde om de regio zelf mee te organiseren.
  • RBT Rivierenland is absoluut noodzakelijk voor een krachtige ondersteuning van de sector.  

Samenvatting
Op 11 september 2003 vindt in de Betuwe te Tiel de themabijeenkomst Rivierenland=Toeristenland plaats. De deelnemers aan deze drukbezochte bijeenkomst representeren in belangrijke mate deze sector in het Rivierengebied. Met de gehanteerde  formule Wetenschap, Overheid en Markt krijgt dit thema een veelzijdige benadering, respectievelijk ingevuld door Arend Fernhout (Kamer van Koophandel Tiel), Hans Renes (Universiteit Utrecht) en Henk Aalderink (gedeputeerde EZ Gelderland). Een zestal grote recreatieve en toeristische activiteiten in het Rivierengebied illustreren de huidige praktijksituatie. Reacties uit de zaal worden door Dick de Jong (De Jong Marketing & Procesbegeleiding) in een afrondende discussie begeleid.

Markt
Autonome groei en extra beleidsinspanningen moeten de economische prestaties in deze sector kunnen verdubbelen: van zo'n 2.600 arbeidsplaatsen naar zeker 4.600. Aldus Arend Fernhout. Benut daarvoor de unieke kenmerken van het gebied: centrale ligging, landelijke rust en ruimte en een rijk cultureel en natuurlijk erfgoed. En onderken de zwakke kanten van het gebied: onvoldoende bekendheid, te weinig toeristische voorzieningen, gebrekkige toeristische infrastructuur en een laag attractief imago van regio en deelgebieden. Een remmende factor is ook, dat niet alle gemeenten over een duidelijk toeristisch en recreatief beleid beschikken.
O.a. via het Recreatieschap is inmiddels de ontwikkeling van toeristische routes, fiets- en wandelpaden, struinroutes, ontdekkingsroutes en watergebonden recreatie op gang gezet. Het aantal kleinschalige verblijfplaatsen neemt daardoor toe. Dit zijn ontwikkelingen die voortreffelijk passen bij de eigentijdse profielkenmerken, zoals vergrijzing, onthaasting, authenticiteit, water-recreatie, cultuurtoerisme.

Daarnaast zijn Heerlijkheid Mariënwaard en de Tuinen van Appeltern als voorbeelden te nemen hoe grootschalige recreatieve voorzieningen een sterke toegevoegde waarde leveren, zonder de landschappelijke waarden van dit gebied te verstoren. De toeristische en recreatieve kansen voor Rivierenland zijn aanzienlijk, zeker wanneer het assortiment verder wordt aangevuld, vernieuwd en vooral herkenbaar gemaakt. Dat vereist goede samenwerking tussen provincie, gemeenten, StER, de Kamer van Koophandel en het regionale bedrijfsleven. Ondersteuning door het regionaal Bureau van Toerisme Rivierenland is daarbij onontbeerlijk.

Wetenschap
Prikkeling van toeristische nieuwsgierigheid door het rijke cultuur- en natuurhistorische erfgoed van dit gebied. Die uitdaging laat Hans Renes zien in een vijftal intrigerende verhalen over de structurele veranderingen die Rivierenland in de loop der eeuwen heeft ondergaan. Bijvoorbeeld ten aanzien van wonen. In de Romeinse tijd blijkt het Rivierengebied het dichtstbevolkte deel van de Lage landen te zijn: Ruimte voor Wonen. Maar door de bedreiging van het rivierwater wijzigt dat beeld zich van lieverlee in het beeld van nu: Ruimte voor Water.
Een ander verhaal - over de landbouw in dit gebied - weerlegt het armoedige imago ervan. Beelden uit het verleden tonen juist een vanoudsher sterke landbouwsector. De vraag van nu is, of deze sector met de mogelijke  periodieke waterberging in conflict komt. Hoeveel ruimte krijgt het water?
Weer een ander verhaal geeft een verrassende kijk op de stedelijke ontwikkeling in Rivierenland. Ondanks haar strategische positie kent Rivierenland alleen maar kleine steden binnen haar gebied, terwijl grote steden, zoals Arnhem, Nijmegen, Utrecht en Den Bosch daar om heen liggen.  Zoals de geschiedenis leert, zijn de Utrechtse bisschoppen, de Gelderse graven en Brabantse hertogen in de late Middeleeuwen voortdurend bezig hun invloedsfeer bij de grote rivieren te bevechten. De staatkundige en economische versnippering van het Rivierengebied die daar het gevolg van is, maakt het draagvlak voor steden daar wel erg klein. Resultaat: een ruim aanbod steden die in groei zijn achtergebleven, maar interessant zijn voor toeristen.
In een vierde verhaal staat het isolement van Rivierenland centraal. De tegenstellingen tussen vroeger en nu zijn groot. Niet voor niets zochten de heren van Beusichem een plek aan de rivier om hun stad, Culemborg, te stichten om te profiteren van het handelsverkeer via het water. Pontveren versterkten die handelpotentie met het omringende land. Met de schaalvergroting in de scheepvaartsector, met de komst van snelwegen en met het verdwijnen van pontveren lijkt het Rivierenland een deel van zijn eigen dynamiek te zijn kwijt geraakt. Het sterk toegenomen verkeer doorkruist het gebied zonder er een waarde aan toe te voegen. 
Een vijfde verhaal maakt duidelijk, dat Rivierenland bij uitstek plekken biedt voor onthaasting ten behoeve van de gehaaste regio's in de nabijheid: Rustgebied voor de Randstad. We zijn steeds minder bezig met het máken van dingen, maar steeds meer met het vérmaken van elkaar. Daarmee onderstrepend, dat de recreatieve sector steeds meer betekenis krijgt, ook in Rivierenland.
Hoe verder?
Deze vijf verhalen nodigen uit tot nader historisch onderzoek en naar verrijking van geschiedkundig materiaal als grondstof voor toeristische nieuwsgierigheid. Schoolklassen zouden daar zeer behulpzaam bij kunnen zijn.Vooral onderzoek naar de enorme veranderingen in de laatste eeuw met behulp van verhalen en beeldmateriaal uit de naaste omgeving leent zich daar goed voor. Resultaten van dit aanvullend onderzoek kunnen de basis vormen voor nieuwe  publicaties en voor nieuwe recreatieve toepassingen.
Politiek
Binnen de provincie Gelderland leeft sterk de overtuiging, dat er concreet iets moet gebeuren om de toeristische sector in Rivierenland naar een hoger plan te brengen. Zo laat Henk Aalderink weten. Daarom doet hij het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) de financiële toezegging om reeds per 1 oktober 2003 te kunnen starten, zodat de sector daar in 2004 reeds de vruchten van kan plukken.

In Rivierengebied heeft het ontbroken aan een duidelijk imago en aan structurele aanpak om de potentie van uniek rivieren- en uiterwaardenlandschap en rijke cultuurhistorie voldoende te benutten. Bevordering van dagtoerisme, vooral vanuit de zuidelijke randstad, en vergroting van verblijfstoerisme zijn ambities waarmee het nieuwe RBT te maken krijgt. Een eerste stap daarbij is, samen met gemeenten en ondernemers, te zoeken naar concepten of merknamen waarin  het toeristisch aanbod is onder te brengen; bijvoorbeeld Land van Maas en Waal of Oranjestad Buren of Rivierenland of Dijk van een Landschap etc. Een marketingplatform van financierende ondernemers en gemeenten is vervolgens een passende werkvorm om budgetten voor gewenste campagnes vast te stellen. Daartoe behoort ook een gezonde onderlinge samenwerking en afstemming tussen gemeenten, waardoor niet alleen recreatieve voorzieningen voor de eigen inwoners aandacht krijgen, maar ook grotere, grensoverschrijdende activiteiten de gewenste gemeentelijke en provinciale ondersteuning mogen verwachten. Het RBT Rivierenland moet bij de totstandkoming van die samenwerking en afstemming vooral de ruimte krijgen tot het nemen van initiatieven. 

Een zestal grotere evenementen

De Tuinen van Appeltern
Een bijzonder voorbeeld van innovatief ondernemerschap op het gebied van recreatie en toerisme is wat Ben van Ooijen met zijn Tuinen van Appeltern laat zien. Als startende ondernemer heeft hij allerlei hindernissen moeten nemen om zijn hoveniersbedrijf te ontwikkelen tot een zeer gewild Tuinideeënpark met bezoekersaantallen die richting de 175.000 op jaarbasis gaan. Een prachtig voorbeeld van  ondernemerschap: innovatief, volhardend, gevoel voor de omgeving en bereid tot gezamenlijke activiteiten. En met een duidelijke visie: laat het beleid vooral gericht zijn op versterking van de toeristische en recreatieve sector. Schroom daarbij niet ruimte te geven aan meer grootschalige en meer flexibele initiatieven; juist met kleinschaligheid blijven we achter! Een ‘wervende’ en ‘adviserende’ club als het RBT kan daarbij, mits efficiënt geleid, de consument en producent van dienst zijn.

Kerstmarkt Neerijnen
Met de kerstmarkt in Neerijnen wil een initiatiefgroep, o.l.v. Tonny van Wijk, een uniek evenement creëren met landelijke allure, maar wel passend bij de pittoreske uitstraling van het dorpje Neerijnen. Aanleiding voor dit evenement is de viering van het 25-jarig bestaan van de gemeente Neerijnen, dat met de Kerstmarkt een feestelijke afsluiting krijgt. Een evenement met activiteiten en bezienswaardigheden voor jong en oud.
De landelijke aantrekkingskracht die deze markt zal krijgen, zal in samenwerking met het Geldersch Landschap ook gebruikt worden om de schoonheid van het gebied van de gemeente Neerijnen en haar parkbos te promoten.
De gemeente Neerijnen, het Geldersch Landschap, de Nederlands Hervormde kerk en het verenigingsleven van de gemeente Neerijnen e.o. zijn participanten bij dit evenement.

Fruitcorso Tiel
Voor de ontwikkeling van Rivierenland als toeristenland is het Fruitcorso een belangrijk ondersteunend evenement. Aldus Peter Arends, stichting 4-Stromenland Tiel. Dertien corsoverenigingen uit diverse West-Betuwse dorpen presenteren in september onder de nodige spanning en na een lange voorbereidingstijd hun jaarlijkse artistieke fruitmozaïeken op praalwagens langs de Tielse stadsgracht. Fruitcorso 2003 is de 43ste editie op rij. De meer dan 100.000 bezoekers maken dit corso tot het op een na grootste evenement van Gelderland. Daarmee is aangetoond, hoe groot het belang van het Fruitcorso en de meerdaagse tentoonstelling van de praalwagens is voor het imago van Rivierenland als fruitregio met toeristische aantrekkingskracht. Voor bedrijven een prima kans voor relatiemanagement en voor de afzonderlijke gemeenten een aantrekkelijke manier om naar buiten te treden. Dit kan nog worden versterkt door samenwerking met andere toeristische en culturele initiatieven in de regio en door gezamenlijke benadering van doelgroepen. Fruitcorso Tiel, een bindende factor in Rivierenland=Toeristenland.

Nieuwe Hollandse Waterlinie  Met dit historisch erfgoed dient, naar huidige maatstaven, zorgvuldig te worden omgegaan. Karl Blokland, medewerker van het Nationaal Project de Nieuwe Hollandse Waterlinie maakt duidelijk, dat het hierbij gaat om het behoud van historische Linie-kenmerken met een impuls voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Recreatie en toerisme krijgen daarin op verschillende manieren een kans. Allerlei recreatieclusters zijn denkbaar, zoals een cultuurcluster rondom Asperen en de Vestingdriehoek Loevestein – Woudrichem – Gorichem. Maar ook wandel- en fietstochten als ontdekkingstochten. Het uiteindelijke ontwerp Linieperspectief wordt in 2003 vastgesteld. Implementatie van dit ontwerp zal de recreatieve en toeristische sector in Rivierenland geleidelijk en duurzaam versterken. Meer informatie is te vinden op www.hollandsewaterlinie.nl.

Heerlijckheid Mariënwaerdt
Het 900 hectare grote landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt in Beesd, is in eigen beheer, in 1995 van start gegaan met het ontwikkelen van op bezoekers gerichte activiteiten. Een daarvan is de Landgoedfair, een buitenevenement met vele stands in tenten en demonstraties, rondleidingen over het landgoed etc. Dit evenement is in 9 jaar uitgegroeid tot een van de grootste buitenbeurzen van Nederland, met ruim 45.000 bezoekers, verspreid over vijf dagen. Sinds vorig jaar is daar de Kerstfair bijgekomen, een kleiner opgezet kerstevenement in en om de oude schuren van het landgoed. Vorig jaar trok dit evenement 10.000 bezoekers.

Het geheim van het succes van het landgoed is de combinatie van natuur, cultuur, bijzondere producten en aantrekkelijke activiteiten. De persoonlijke benadering van de medewerkers zorgt voor een warme, betrokken  sfeer. Bezoekers worden als het ware betrokken bij de instandhouding van het landgoed, en daar is het uiteindelijk ook om begonnen! Voor een duurzaam succes zijn drie zaken van belang: grotere belangstelling van mensen uit de eigen regio, meer aansluiting bij collega's uit de omgeving en een betere infrastructuur.

Megastore NL C bij Meteren
Een grootschalig evenement dat in de conceptfase zit, betreft NL C Nederland Centrum. Steven van Schaijck, burgemeester van Geldermalsen geeft een stand van zaken. Aanleiding voor dit idee is de constatering, dat infrastructurele werken landschappelijke beelden doorkruisen en verstoren. Dat geldt, volgens velen, in verhoogde mate voor de dominante 'fly-overs' van de Betuwelijn die bij Meteren worden aangelegd. Maar van deze nood is een deugd te maken, in de ogen van projectontwikkelaar MAB.
Nieuwe beleid op het gebied van landschapsarchitectuur en economie kan dit verschraalde gebied ombuigen tot een zeer aantrekkelijke locatie voor werken en recreëren. Fraaie landschappelijke aanpassingen zorgen dan niet alleen voor een nieuw soort cultuurlandschap waarin de verstorende elementen van de Betuwelijn zijn weggewerkt. Zij bieden tegelijkertijd een concentratie van economische activiteiten, vooral inspelend op de toenemende behoefte aan vrije-tijdsbesteding en winkelen. Voorbeelden van dergelijke grootschalige concentraties van retail en leisure zijn in Engeland en Duitsland te vinden. In Nederland, met overloopgebieden in België en Duitsland, zou plaats zijn voor hooguit één zo'n centrum. Beter dan in de gemeente Geldermalsen kan haast niet, gelet op haar centrale ligging en bereikbaarheid. Daarmee zou een economisch en landschappelijk verschraald gebied de potentie krijgen van een intensief benutte locatie, waarbij mogelijk jaarlijks 14 miljoen bezoekers en 3000 werkenden te vinden zijn. Daarmee zou de recreatieve en toeristische sector in Rivierenland een enorme impuls krijgen. Daar staat tegenover dat de druk op de regionale infrastructuur, op de arbeidsmarkt en op de huisvestiging van extra ingezetenen door de massaliteit van dit project sterk toeneemt. De politiek, in casu de gemeente Geldermalsen en de provincie Gelderland, is als eerste aan zet om de discussie over Megastore Meteren in goede banen te leiden.    

Reacties uit de zaal
De discussieronde onder leiding van Dick de Jong levert het volgende op.
1 Brede ondersteuning voor RBT Rivierenland. De uitreiking van een symbolische cheque aan Alfons Schrijvers, voorzitter van het RBT, onderstreept dat.
2 Behoefte aan afstemming tussen evenementen en samenhang in de communicatie-inspanningen.
3 Vraag naar een heldere en systematische manier van bebording in Rivierenland.
4 Bereidheid om mee te denken over nieuw te zetten stappen.  

Voor verdere kenniscontacten  
Klaas Stegeman, voorzitter VVD West-Betuwe

Tel          0345 569465  of  06 51113815
Fax         0345 568556 
e-mail    kste@xs4all.nl