Innovatieve woon/zorg-concepten voor senioren

Conclusies van de thema-avond, 13 december 2004 

  1. 'Vergrijzing' is een belangrijk sociaal-economisch thema voor de komende decennia.
  2. Senioren worden vitaler en mondiger en voeren de regie bij hun woon- en zorgbehoeften.
  3. Die behoeften verschillen overigens sterk en vragen naar oplossingen op maat.
  4. Daar zijn inmiddels interessante voorbeelden van, zoals deze thema-avond laat zien.
  5. Ze zorgen voor nieuwe economische impulsen en versterken de leefbaarheid van de buurt.
  6. Rivierenland kan daar nadrukkelijk voordeel mee behalen.
  7. Samenwerking tussen verschillende partijen is daarbij onontbeerlijk.
  8. Publiek-private samenwerking behoort daartoe.
  9. De kennis van deze avond, o.a. in power point presentaties, is voor verder gebruik beschikbaar.

Waarom deze thema-avond?
Deze thema-avond maakt deel uit van een serie bijeenkomsten over Ontwikkelingen Rivierenland, waarin een breed publiek kennis kan maken met onderwerpen die voor Rivierenland van groot belang zijn. Vergrijzing is zo'n onderwerp met als centrale vraag hoe ouderen hun woon- en zorgbehoeften zo goed mogelijk kunnen combineren en hoe Rivierenland op die behoeften kan inspelen. De veelzijdige kennisinbreng vanuit de drie sectoren, wetenschap, overheid en markt prikkelt het denken over nieuwe kansen en over nieuwe vormen van kennissamenwerking in de regio. Het woon/zorg-vraagstuk voor senioren lijkt pas sinds kort de nodige aandacht te krijgen. Toch zit het er al ruim 50 jaar aan te komen.

Aldus Klaas Stegeman, voorzitter VVD Rivierenland.

Vergrijzing, een serieus onderwerp
Jeanet Kullberg, wetenschappelijk medewerker Sociaal Cultureel Planbureau laat zien dat de demografische ontwikkelingen in de komende decennia ons land confronteren met een sterke toename van senioren en hun woon- en zorgbehoeften. De tendens is dat er meer vitale ouderen komen, in ieder geval tot 2030. Ze zijn veelal hoogopgeleid en (dus ) ook gezonder. Maar de senior als zodanig bestaat niet: de veelheid van individuele wensen vraagt vooral naar maatwerk. Het rapport ´Woonvoorkeuren en woningmarktgedrag´geeft daarover veel input. Daarbij wordt de tendens naar meer extramurale zorg en minder naar verzorgingstehuizen nadrukkelijk zichtbaar. Dat heeft alles te maken met het anticiperen op het geluksgevoel bij senioren. Bovendien blijkt extramurale zorg goedkoper.

De verhuiswens voorzover aanwezig bij senioren (14%) is meestal gericht op het centrum van het eigen dorp, waar voorzieningen voorhanden zijn. Voorkeur voor een ouderenwoning (55%), dan een aanleunwoning (32%) en dan pas een bejaardenhuis (6%).

Conclusie: de vraag naar diverse woon/zorgconcepten voor senioren zal toenemen, zeker in Rivierenland. Zie: www.scp.nl.

Oplossingen voor senioren in hun eigen woonomgeving
De ervaring van Ton Moons, Stichting Zorg De Betuwe , is dat ouderen niet graag hun omgeving verlaten om in  een geconcentreerde zorgvoorziening hun oude dag te slijten: de confrontatie met uitsluitend ouderen en hun problemen werkt deprimerend. Senioren van nu willen meer keus in wonen en zorg, in hun eigen omgeving, en liefst kleinschalig en overzichtelijk. Enkele voorbeelden in de regio:

  • omvorming van Verpleeghuis Culemborg in ´genormaliseerd´ wonen met kleine woongroepen
  • woonzorgboerderijen voor 6-8 demente bewoners
  • een complex van gescheiden wonen en zorg in de kern Beusichem, met zelfs daarin ruimte voor ondernemers. Advies: de oude aanbodgerichte woon/zorg-benadering moet opgaan in een nieuwe klantgerichte benadering.

Zie: www.stzdb.nl.

Herman Suijdendorp, Woningcorporatie SCW Tiel, stelt vast, dat er 12 corporaties actief zijn in Rivierenland die  wonen, zorg en welzijn combineren. Naast kleinschalige oplossingen zijn er ook grotere woon/zorg-zones nodig, met name in stedelijke gebieden, zoals in Tiel. Daarbij is wonen het vertrekpunt, want de zorgvrager wil zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Maar welzijn en zorg moeten wel dichtbij en op een effectieve manier beschikbaar zijn. Een voorbeeld daarvan: het wijkservicegebied Tiel-West, waarin een wijkzorgpunt is geïnstalleerd. Zie: www.scw-tiel.nl.

Een bijzonder stedelijk woon/zorg-concept ontwikkelt zich in Veenendaal-Oost met een project van 3500 woningen, waarbij het sociale aspect en het levensloopbestendig bouwen centraal staan. De focus ligt op de woonomgeving en de woning zelf. Flexibele casco's maken woningen geschikt voor verschillende indelingen, zodat de zorgbehoefte op latere leeftijd makkelijker is in te passen in de eigen woning. Het beeldmateriaal van architect Maarten van de Breggen onderstreept de innovatieve kracht van dit project. Zie: www.vanderbreggen.nl

Rob Hackert, wethouder bij de gemeente Zaltbommel laat zien, dat in die gemeente zowel het idee van woon/zorg-zones als dat van kleinschalige voorzieningen toepassing krijgt. Bij het woon- en welzijnsbeleid onderhoudt de gemeente Zaltbommel vanuit de zorgbehoevende klanten contact met de zorgaanbieders om te komen tot maatwerk in woon-, zorg- en welzijnsoplossingen, met als aansprekende kleinschalige voorbeelden:

  • Woonzorggebouw Brakel, voor twaalf aangepaste zorgeenheden,
  • De Weitjes, Brakel, als vorm van beschermd wonen,
  • De Slotshof, Gameren.

Conclusie: voor kleine kernen zijn particulier initiatief en mantelzorg van groot belang, al kan dat soms niet volgens de regeltjes. Zie: www.devijfgemeenten.nl.

Lenie Davidse, wethouder Geldermalsen, ziet in het concept 'kulturhus' een kans om de vitaliteit van de kernen in de gemeente te vergroten. Dat is dringend nodig, omdat de leefbaarheid ervan onder druk staat. Door op een slimme manier woon-, welzijn- en zorgvoorzieningen bij elkaar te brengen, is het mogelijk de leefbaarheid van een buurt, of van een dorpskern aanzienlijk te versterken. Samenwerken is het credo bij deze aanpak. In Dodewaard en Tiel zijn daar al goede voorbeelden van te vinden. Zie: www.kulturhus.nl.

Senioren ook van buiten Rivierenland 

De omgevingsfactoren van Rivierenland maken dit gebied bij uitstek geschikt bepaalde senioren van elders te huisvesten; niet alleen vanuit de Randstad, maar ook vanuit het buitenland. Daarvoor zijn wel bijzondere concepten nodig.

Alex Sievers van INBO-architecten wijst op het concept ´seniorenstad´, waarbij genieten van een zinvol leven met zorg op de achtergrond het uitgangspunt is. Het is een formule die inspeelt op vitale senioren die met een bepaald bestedingsniveau en met gelijkgestemden naar voldoende ontplooiing en levendigheid zoeken. Zie: www.seniorenstad.nl.

Het concept Inn Home is eveneens afgestemd op senioren, ook van buiten Rivierenland. Judith Stoevelaar geeft aan, dat Inn Home huisvesting voor senioren ontwikkelt door de hotelwereld en de zorgsector met elkaar te verbinden. Daarbij speelt het hotel- en leisure-gevoel een primaire rol, terwijl de zorg daar op subtiele wijze aan wordt toegevoegd. Vanuit dit perspectief zijn verschillende toepassingen mogelijk, afhankelijk van het type gebruiker, zoals een combinatie van hotel- en zorgfunctie aan kleine groepen dementen in seniorenwoningen, of een combinatie van comfortabele appartementen met adequate zorg voor senioren die hotelmatige faciliteiten op prijs stellen. E-mail: info@innhome.nl

Investeren in eigen woning

Ronald Brouwer van Attendo Systems laat zien dat er verschillende domotica-toepassingen te leveren zijn, waardoor mensen langer zelfstandig thuis kunnen functioneren. Daarbij valt te denken aan:

  • personenalarmering, die een alarmcentrale informeert bij een ongeluk in huis
  • professionele zorgopvolging, om familie, vrienden en buren te ontlasten
  • mobiele alarmering, die de senior in geval van nood overal weet te lokaliseren
  • NFO seniorlink, die de veiligheid en sociale contacten van ouderen bevordert. 

Dus: met betrekkelijk eenvoudige telematicatoepassingen is de veiligheid voor ouderen sterk te vergroten. Zie: www.attendo.nl

Cor Pitlo, directeur Woningcorporatie en Volkshuisvesting Geldermalsen, wijst op het aanbod van Torenstad Verzilverd Wonen. Als een senior de eigen woning aan een woningcorporatie verkoopt, wordt de woning aan de woon/zorg-wensen van die senior aangepast. Deze huurt vervolgens de woning terug en kan van de verkoopopbrengst van de woning nuttige en leuke dingen doen. Zie: www.torenstad-verzilverdwonen.nl.

 Publiek-private samenwerking

Thierry van der Weide en Koos Kemp, adviseurs van Advin Kenniscentrum Zorg, laten het specialisme van hun bureau zien: procesbegeleiding bij projecten die een inbreng kennen vanuit verschillende disciplines, zoals bij nieuwe woon/zorg-projecten. Er zijn tal van voorbeelden waarbij de voortschrijding van een dergelijk project ernstig vertraging oploopt, voornamelijk door gebrek aan sturend vermogen. Als private partij is Advin bij uitstek in staat de verschillende publieke belangen die hierbij spelen, op flexibele en doelmatige wijze op elkaar af te stemmen en zo een significante bijdrage te leveren aan de gewenste doorlooptijd van het totale project. Advin bevestigt hiermee het succes van publiek/private samenwerking. Zie: www.advin.nl. 

Jan Geluk, Tweede Kamerlid VVD[1], is blij met dit geslaagde voorbeeld van publiek/private samenwerking en pleit ervoor deze constructie veel meer toe te passen. Voor Rivierenland liggen er op dit terrein tal van uitdagingen, zeker met de komst van de nieuwe Nota Ruimte. Het landschap is van belang, natuurlijk. Maar in jongste visies is benutting van de ruimte een gezamenlijke opdracht, waarbij verschillende functies naast elkaar een kans moeten krijgen: concentraties van de ecologische hoofdstructuren en ruimte voor kleinschalige ontwikkelingen daar buiten. Samen moeten we groen en grijs betalen. Dat stelt hoge eisen aan het lokaal bestuur in Rivierenland, dat meer te zeggen krijgt over de inrichting van het eigen gebied.

Tot slot
Andries Heidema, bestuurslid Regio Rivierenland en burgemeester Neder-Betuwe: Hoezo Drenthenieren?

Dé senioren bestaan niet, ze zijn divers, dus bestaan er ook geen standaard woon/zorg-concepten. Maak dus gebruik van maatwerk. We moeten in onze samenleving een leefbare plek bieden aan senioren. Dat is hun belang, maar hen in de buurt houden heeft ook een economische betekenis. Dus: goed wonen en goede zorg, maar ook: een aantrekkelijk landschap, mooie steden en leuke voorzieningen. In de regio zijn we bezig met meer seniorenwoningen, zorgboerderijen en meer mogelijkheden voor inwoning. De Kamer van Koophandel stimuleert dat winkels blijven in kleine kernen. In het verlengde daarvan passen kleinschalige woon/zorg-oplossingen die de leefbaarheid van buurten en kernen doen toenemen. De kennis van deze avond is van groot belang om vast te houden en verder te ontwikkelen. Het idee van een Kennisplatform Rivierenland zou daarbij kunnen helpen en is de moeite waard om samen met de maatschappelijke organisaties in de regio uit te werken.

Begunstigers

  • Attendo Systems
  • Advin Kenniscentrum Zorg
  • De Vree & Sliepen.
  • Stichting De Zorg Betuwe
  • Woningcorporatie en Volkshuisvesting Geldermalsen
    De serie thema-avonden Ontwikkelingen Rivierenland is een initiatief van VVD Rivierenland. Contact: kste@xs4all.nl